Nguyễn Minh Tiến

Cac bai tiểu luận về Phật giao của Trần Trọng Kim Nguyễn Minh Tiến

Nho giáo, Äạo giáo và Phật giáo là ba cái nguồn gốc văn hóa của dân tá»™c Việt nam ta từ xÆ°a. Nho giáo dạy ta biết cách xá»­ ká»· tiếp vật, khiến ta biết Ä‘Æ°á»ng ăn ở cho phải đạo làm ngÆ°á»i. Äạo giáo lấy đạo làm chủ tể cả vÅ© trụ và dạy ta nên lấy thanh tÄ©nh vô vi nÆ¡i yên lặng. Phật giáo dạy ta biết cuá»™c Ä‘á»i là khổ não, Ä‘Æ°a ta Ä‘i vào con Ä‘Æ°á»ng giải thoát, ra ngoài cuá»™c ảo hóa Ä‘iên đảo mà vào chá»— Niết-bàn yên vui.
Ba há»c thuyết ấy thành ra ba tôn giáo, ngÆ°á»i ta thÆ°á»ng gá»i là Tam giáo, Ä‘á»u có ảnh hưởng rất sâu vá» Ä‘Æ°á»ng tin tưởng và sá»± hành vi trong cuá»™c sinh hoạt của ta ngày xÆ°a. Äến nay cuá»™c Ä‘á»i thay đổi, ngÆ°á»i ta theo khuynh hÆ°á»›ng vật chất, coi rẻ những Ä‘iá»u đạo lý nhân nghÄ©a. Äó cÅ©ng là sá»± dá»i đổi biến hóa trong cuá»™c Ä‘á»i.
Äá»i là biến hóa không có gì là thÆ°á»ng định. Má»—i má»™t cuá»™c biến hóa lại giống má»™t mắt xích trong cái dây xích, rồi cái ná» tiếp giáp cái kia, thành cái dây dài không biết đâu là cùng tận. Sá»± biến hóa tuần hoàn ấy, kể thá»±c ra không có gì là chuẩn đích nhất định, chẳng qua là nó theo thá»i mà luân chuyển. Cái trÆ°á»›c ta cho là tốt, thì bây giá» ta cho là xấu; cái bây giá» ta cho là hay, sau này ngÆ°á»i ta lại cho là dở. Dở dở, hay hay vô thÆ°á»ng vô định, thành ra nhÆ° cái trò quỉ thuật làm cho ngÆ°á»i ta mê hoặc.
Các bậc thánh hiá»n Ä‘á»i trÆ°á»›c, biết rõ những Ä‘iá»u ấy, muốn tìm ra má»™t con Ä‘Æ°á»ng mà Ä‘i trong đám tối tăm má» mịt, nên má»›i lập ra há»c thuyết ná», tôn giáo kia để Ä‘Æ°a ngÆ°á»i ta Ä‘i cho khá»i mắc phải chông gai nguy hiểm. Nho giáo, Äạo giáo và Phật giáo Ä‘á»u có má»™t quan niệm nhÆ° thế cả. Song má»—i má»™t há»c thuyết có má»™t tôn chỉ và má»™t phÆ°Æ¡ng pháp riêng để há»c đạo tu thân, cho nên cách luận lý, cách lập giáo và sá»± hành đạo có nhiá»u chá»— khác nhau.